ĐÌNH LÀNG VÀ SỰ HỘI TỤ Ý ĐẢNG LÒNG DÂN

Công trình văn hóa tâm linh Đình làng

Xã Bắc Trạch có vị trí địa lý hết sức thuận lợi, phía Bắc có con sông Gianh, phía Nam có dãy núi Hòn Bung, xã có tổng diện tích đất tự nhiên hơn 1.724 ha. Toàn xã có 1.503 hộ và hơn 6.500 nhân khẩu. Mảnh đất địa linh này đã  sản sinh ra biết bao người con hiền tài cho quê hương, đất nước. Và chính những người con ưu tú này đã xây dựng nên làng Ba Đề xưa và xã Bắc Trạch ngày hôm nay.

Theo sử sách ghi lại, xã Bắc Trạch được thành lập cách đây hơn 450 năm. Những người nông dân, người lính theo quan trường đi đánh giặc, làm ăn đã di cư vào đây cùng nhau đoàn kết lại khai phá đất hoang làm nhà, trồng cây tạo dựng cuộc sống. Trãi qua bao thăng trầm, biến cố của lịch sử, dù điều kiện sống khác nhau, trình độ kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển không đồng đều, nhưng những người dân ở mãnh đất này vẫn sống găn bó, đoàn kết cùng nhau hình thành một cộng đồng dân cư thống nhất và ổn định.

 Trước cách mạng tháng Tám năm 1945 làng ta có 2 làng: Thanh Ba và Đặng Đề. Sau Cách mạng tháng Tám, hai làng được sát nhập lại thành làng Ba Đề. Đến tháng 6 năm 1947 do yêu cầu cần sự thống nhất lãnh đạo của Đảng. Các làng ở vùng Bắc Bố Trạch được sát nhập thành một xã lớn đó là xã Bắc Trạch, bao gồm các làng: Cao Lao Thượng; Cao lao Trung; Cao Lao Hạ; Ba Đề và Bồ Khê. Đến năm 1956 khi hết nhiệm vụ chống Thực Dân Pháp và khi tổ chức Đảng đã đủ mạnh, xã Bắc Trạch lớn lại được chia nhỏ thành 04 xã gồm: xã Mỹ Trạch (Cao Lao Thượng, Cao Lao Trung), xã Hạ Trạch (Cao Lao Hạ), xã Thanh Trạch (Bồ Khê) và làng Ba Đề vẫn vinh dự được mang tên xã Bắc Trạch cho đến ngày nay.

Vị thế của làng ta được các cụ tiền nhân chọn lựa rất khoa học. Chảy dọc trước làng là con sông nhỏ uốn lượn mang hình dáng tựa chú Rồng nhỏ. Dòng sông “Phong thủy” này bắt nguồn từ hạ lưu vực Sanh chảy uốn qua cửa Đình  và đổ vào sông Thanh ba, rồi xuôi chạy ra sông về biển cả.  Đây chính là con sông vừa tiêu úng trong mùa mưa, vừa dự trữ nước trong mùa hè cho bà con ta sản xuất nông nghiệp.

Không chỉ có con sông phong thủy, mà theo lời kể của các cụ cao tuổi trong làng thì các cụ tiền nhân còn xây dựng các công trình tâm linh nhằm tạo sự hài hòa về phong thủy và âm dương cho ngôi làng cụ thể: Phía trước đồng làng có ngôi miếu trước, phía sau đồng làng có ngôi miếu sau, trên đầu làng có một ngôi chùa, dưới đầu làng có một cái miếu. Và điều đặc biệt, ở giữa làng nằm gần con sông có một ngôi Đình làng. Nơi đây đã hội tụ đầy linh khí, nơi tụ thủy của một con sông uốn lượn hình rồng và bụng rồng được ví là nằm ngay trước cửa Đình làng. Đây là công trình cổ kính tôn nghiêm, là công trình thờ cúng, văn hóa tín ngưỡng tâm linh đã được các vị tiền nhân góp công xây dựng. Nhưng trải qua biến cố, thăng trầm của lịch sự, công trình tâm linh này không còn nữa. Tuy mái Đình không còn nữa, nhưng hình ảnh của ngôi Đình làng và vị trí tọa lạc của nó vẫn còn nguyên vẹn trong ký ức của bà con nhân dân xã Bắc Trạch. Vì thế xây dựng lại các công trình văn hóa tâm linh truyền thống là trách nhiệm của thế hệ chúng ta hôm nay và mai sau, nhằm nối lại quá khứ - hiện tại – tương lại, là trực quan sinh động để giáo dục truyền thống cho thế hệ mai sau.

Ngôi Đình trước đây có hướng Tây Nam, phía trước cách khoảng 300 m về hướng Tây Nam có Khe Tùng hay còn gọi là Khe Kè, có thế “Ngọa Long”, phía Nam có núi Hòn Bung, phía Bắc là sông Danh, phía Đông là sông Thanh Ba, phía Tây giáp làng Hạ Trạch (hay còn gọi là Cao Lao Hạ). Như vậy xét về yếu tố phong thủy học kiến trúc, khu đất mà ngôi Đình tọa lạc có đầy đủ các yếu tố cơ bản của phong thủy: Khe Tùng ở phía trước là yếu tố Minh Đường, núi Hòn Bung là yếu tố Thanh Long ở bên trái, sông Gianh là yếu tố Bạch Hổ ở bên phải và sông Thanh Ba là yếu tố Huyền Vũ ở phía sau. Địa thế này là yếu tố nhận biết quan trọng về sự tọa lạc của ngôi Đình trước đây mà chắc hẵn các bậc tiền nhân đã cân nhắc chọn lựa dành một khu đất xứng đáng để xây dựng ngôi Đình làng của mình.

Dưới chế độ Phong Kiến, Đình làng dùng để thờ thành Hoàng làng và những vị khai khẩn có công với làng. Đình làng là nơi để mọi người hằng năm tưởng nhớ về cội nguồn, nhớ về quê hương.

  Vào những năm chống Thực Dân Pháp xâm lược, Đình làng là nơi tập trung nghe diễn thuyết, nơi diễn ra cuộc mít tin, giành chính quyền về tay nhân dân. Đình làng xã Bắc Trạch còn là nơi thành lập Mặt Trận Việt Minh, ủy ban hành chính, ủy ban kháng chiến, Ủy ban cách mạng lâm thời, Ủy ban khởi nghĩa, ban mặt trận cứu đói…Không chỉ có thế, Đình làng Bắc Trạch còn là nơi tuyên truyền, quyên góp lương thực, thực phẩm, quần áo, tiền của để gửi ra tiền tuyến, nơi tập luyện quân sự, nơi tiễn con em lên đường đi đánh giặc ngoại xâm. Đặc biệt, Đình làng Bắc Trạch còn là một trong những điểm tổ chức bỏ phiếu bầu Quốc Hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa (năm 1946).

 Vào cuối tháng 11 năm 1946 thực hiện chủ trương của chi bộ An Lão huyện Bố Trạch, chi bộ Đảng Cộng Sản Nam Hồ được thành lập tại Đình làng. Dưới sự lãnh đạo của chi bộ Nam Hồ quân và nhân dân Ba Đề đã góp phần đánh bại chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” của thực dân Pháp, giải phóng quê hương, đất nước.

 Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, thực hiện lời kêu gọi của Bác Hồ ''Tất cả vì miền Nam thân yêu''; với phương châm ''Xe chưa qua nhà không tiếc'', cán bộ và nhân dân xã Bắc Trạch đã anh dũng tổ chức chiến đấu, bảo vệ quê hương, bảo vệ các trọng điểm như: Cảng Gianh, Phá sông Gianh, Hòn Bung... cho hàng ngàn quân chúng ta vào Nam ra Bắc được an toàn. Để thực hiện nhiệm vụ vinh quang ấy, nhân dân xã Bắc Trạch đã tháo dở ngôi Đình thân yêu của mình để làm đường cho xe qua thông tuyến vào Nam ra Bắc góp phần giành thắng lợi cho công cuộc chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta. Vinh dự đó được Đảng và Nhà nước phong tặng ''Đơn vị anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân''. Chính vì những lý do đó, ngôi Đình làng giờ đây đã trở thành nhân chứng, chứng kiến biết bao sự thăng trầm của lịch sử dân tộc  và làng quê.

Đình làng xã Bắc Trạch, còn là nơi ghi công những người con đã làm rạng rỡ cho quê hương, đất nước như: ông Phan Văn Trọng (Tứ Trụ triều đình thời Cảnh Hưng ) ông Nguyễn Công Phúc Chi (Quan Thưởng Thư triều đình Huế đời vua Duy Tân) và nhiều vị quan có vị trí trụ cột trong triều đình nhà Nguyễn.

 Ngày nay, truyền thống khoa bảng, văn nhân, võ nhân vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Theo thống kê toàn xã, hiện nay, có 1 thiếu tướng, có 8 đại ta, 10 thượng tá, nhiều sỹ quan cao cấp.  Có 5 tiến sỹ, 17 thạc sỹ, 255 kỹ sư, bác sỹ, cử nhân và nhiều con em đã và đang giữ nhiều chức vụ quan trọng ở các cấp trong bộ máy, đảng, chính quyền và quân đội…. xã Bắc Trạch còn là quê hương của 165 anh hùng liệt sĩ và 17 bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Thể hiện truyền thống ''uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây'' của nhân dân Việt Nam từ bao đời nay. Thực hiện nguyện vọng của Đảng bộ và nhân dân, đặc biệt là con em quê hương đang làm việc, sinh sống trên mọi miền Tổ quốc, mong muốn khôi phục xây dựng lại Đình làng để bày tỏ lòng biết ơn đến các bậc tiền bối đi trước; nhằm phát huy giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp của quê hương và tạo sự kết nối cộng đồng bền vững, truyền thống lịch sử lâu đời của ông cha chúng ta và cùng là nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Ngày 20 tháng 07 năm 2014 (tức ngày 16 tháng 6 năm Giáp Ngọ) Đình làng được khởi công xây dựng lại. Tổng kinh phí đầu tư cho xây dựng Đình làng và khuôn viên sân Đình dự kiến: 9 tỷ đồng . Nguồn vốn để xây dựng đình làng chủ yếu là từ sự ủng hộ của các nhà hảo tâm, doanh nghiệp, con em sinh sống, làm việc trên mọi miền tổ quốc và con em sinh sống làm việc ở nước ngoài, dân nhân đóng góp và một phần được lấy từ ngân sách xã.

 Nhìn lại năm trước vào thời điểm chuẩn bị triển khai công trình Đình làng trong điều kiện “lực bất tòng tâm” nhưng cho đến ngày hôm nay Đảng ủy, UBND xã đã tiếp nhận được tổng nguồn vốn do sự ủng hộ  của các nhà hảo tâm, doanh nghiệp, con em sinh sống, làm việc trên mọi miền tổ quốc và con em sinh sống làm việc ở nước ngoài và bà con nhân dân đóng góp là 6 tỷ đồng. Trong đó kinh phí do sự ủng hộ của các nhà hảo tâm, doanh nghiệp, con em sinh sống, làm việc trên mọi miền tổ quốc và con em sinh sống làm việc ở nước ngoài là: 4,5 tỷ đồng.  Nhân dân đóng góp là 1, 5 tỷ đồng. (Nhiều hiện vật, đất đai và tài sản)

 Bằng quyết tâm cao cũng như sự chung sức, chung lòng của cán bộ và nhân dân xã nhà, đến nay sau 1 năm xây dựng, Đình làng xã Bắc Trạch cơ bản đã được hoàn thành và đưa vào sử dụng. Đình làng được xây dựng lại với thiết kế theo cấu trúc của Đình xưa, nhưng to hơn, khang trang hơn và uy nghi hơn. Đình được xây dựng trên nền Đình cũ, với tổng diện tích mặt bằng tổng thể được phục hồi là 8000m2 với kết cấu chính gồm: phục hồi kiến trúc Đình chính và phục hồi mặt bằng tổng thể của ngôi Đình. Bên trong và bên ngoài Đình được trang trí các hoa văn, họa tiết theo truyền thuyết cổ xưa, đa dạng và phong phú đầy vẻ trang nghiêm của của chốn linh thiêng. Đây là công sức, tiền của, là sự kết tinh sức mạnh của ý Đảng, lòng dân, là ý nguyện, sự chung tay góp sức của bà con ở quê hương, bà con sinh sống, công tác, học tập, khắp mọi miền tổ quốc và nước ngoài, các nhà hảo tâm, các doanh nghiệp ở trong và ngoài địa bàn.

Các cụ ta ngày xưa thường nói rằng:

Ngôi Đình biểu tượng quê nhà

Luôn thành hoài niệm người xa chung tình

Cây Đa, giếng nước, sân Đình

Mãi là dấu mốc chứng minh muôn đời.

Chính vì vậy, Đình làng là cội nguồn, là nơi hội tụ của bà con vào các ngày lễ lớn, bà con xa quê hương có điều kiện về thăm quê có thể thắp nén hương thơm dâng lên Thành Hoàng và các bậc tổ tiên, các bậc tiền bối, những người có công khai khẩn, thành lập và xây dựng nên quê hương, đất nước, với tấm lòng thành kínhvà tri ân.

Trong tương lai Đình làng sẽ trở thành trung tâm tế tự tập thể, nơi hội tụ tọa chiếu sức mạnh linh thiêng, huyền bí, nơi hội họp của các cụ cao tuổi, nơi minh chứng hôn nhân cho các đôi trai gái, nơi giải quyết những công việc quan trọng của làng xã. Đình làng chính là ngôi nhà chung của nhân dân xã Bắc Trạch.

Dẫu biết rằng cuộc sống còn nhiều khó khăn nhưng mỗi tấm lòng của toàn thể con em dâu rễ hiện đang công tác, học tập, làm ăn sinh sống  xa quê hương,  bà con nhân dân và các nhà hảo tâm, các doanh nghiệp ủng hộ để tôn tạo, xây dựng và hoàn thiện công trình Đình làng đã nói lên được tấm lòng hướng về quê hương của quý vị. Dù chỉ là một giọt dầu cũng sẽ thắp lên ngọn đèn sáng, một viên gạch cũng đã góp phần xây dựng và hoàn thiên Đình làng. Đình làng hoàn thiện sẽ là dấu ấn ghi nhận công lao đóng góp, ủng hộ của thế hệ hôm nay, giáo dục con cháu mai sau biết tôn tảo và giữ gìn các công trình tâm linh của cha ông.

Tuy công trình Đình chính đã được hoàn thiện đưa vào sự dụng, nhưng  cổng đình, hàng rào khuôn viên, sân đình và nhiều công trình phụ cận khác nằm trong hạng mục Đình vẫn còn thiếu vốn nên chưa xây dựng được. Mặt khác, lãnh đạo địa phương còn có nhiều điều trăn trở, đó là khi sáng lập và xây dựng làng Ba Đề xưa và xã Bắc Trạch ngày nay các cụ tiền nhân đã xây dựng rất nhiều công trình tâm linh để tạo nên sự hài hòa về âm dương, phong thủy cho ngôi làng. Nhưng theo thời gian các công trình tâm linh này không còn nữa. Vì vậy, việc xây dựng lại các công trình tâm linh, hoàn thiện Đình làng là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng của địa phương. Và chúng ta cũng tin chắc rằng, sau công trình đình làng, sẽ là các công trình tâm linh khác được khôi phục và xây dựng. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân sẽ được vươn lên một tầm cao hơn, lòng dân, ý đảng luôn hòa quyển, mọi con dân của làng dù ở đâu cũng sẽ cùng chung tay vun đắp cho làng Ba Đề xưa và xã Bắc Trạch ngày nay càng thêm hùng cường và hưng thịnh.

Để các công trình tâm linh, Đình làng luôn trường tồn cùng thời gian, phù hộ độ trì cho con cháu muôn đời, nhân buổi lễ trọng đại này, lãnh đạo xã Bắc Trạch thiết tha kêu gọi toàn thể bà con nhân dân, con em, dâu rễ, con em đồng hương đang sinh sống học tập, làm việc trong và ngoài nước, các nhà hảo tâm, các doanh nghiệp hãy tiếp tục ủng hộ đóng góp thêm vật chất, nguồn vốn  để các công trình tâm linh và công trình Đình làng sớm được xây dựng hoàn thiện.

                                                                                                                                                   N.V.V